Telefon: 0286 217 42 26 - 0544 217 42 26

E-mail: gurkankalyoncu@yahoo.com

Çanakkale Muharebeleri

Deniz Harekatı

İtilaf kuvvetleri donanması 19 Şubat 1915 günü dış (ilk) savunma bölgesine donanmanın gücü ile ateşe başladı. Bu çarpışmalar dış savunma bölgesinin bertaraf edilmesi ile sonuçlandı. Düşman plânının birinci safhası tamamlanmıştı. Bu sonuç, İtalya, Bulgaristan, Yunanistan ve Rusya’nın siyasî ve askerî tutumunda, İtilaf devletleri lehine etkili oldu. Orta bölgeye taarruz ikinci aşama olarak 26 Şubat’ta başlatıldı. Bu harekât Türk topçusunun ateşleri sonucu kolay başarılamadı. Nusret gemisinin 7-8 Mart gecesi Karanlık Limana döktüğü 26 mayın, 18 Mart muharebelerinin kazanılmasında çok önemli bir güç oluşturdu.

İç savunma bölgesine yapılan taarruz 18 Mart günü vuku buldu. Orta bölgede tam bir başarı sağlanmadan girişilen bu harekât başarıya ulaştırılamadı. Türk topçusu ve mayınlar karşısında yenildiler. Modern zırhlılar 1’inci Tümeni (4 zırhlı) diğerleri 2’nci ve 3’ncü Tümenleri (13 zırhlı) teşkil ediyordu. İtilaf donanmasının 1/3’ü muharebe dışı bırakılmıştır. Ocean, Irresistible, Bouvet zırhlıları batmış, Inflexible, Gaulois ve Suffren uzun bakımı gerektirecek yaralar almıştı. 18 Mart muharebelerinde Türklerin kaybı 4 subay, 22 er şehit, 74 yaralı olmuştur. Bu muharebelerde tabyalarda bulunan 18 Alman eri ölmüştür.

Kara Harekatı

22 Mart’ta İtilaf devletlerinin bölgedeki kara birlikleri İskenderiye’ye gönderildi. Türk 5’nci ordusunun (84 bin mevcutlu) Saros’ta 2 tümeni, Gelibolu’da 1 tümeni, Bigalı’da ihtiyatta 1 tümeni (19’ncu Tümen), Kumkale bölgesinde 2 tümeni bulunuyordu. Başlangıçta kuvvetler kıyıda tertiplenmişken L. Von Sanders kuvvetlerin geride tutulması tedbirini aldırdı. Atatürk bu görüşe karşı çıkmış ve çıkarma sırasında düşülen durum Atatürk’ü haklı çıkarmıştır.  İtilaf kuvvetlerinin bu tarihteki mevcudu 75 bindi. Kıyıya yapılan çıkarma harekâtı 25 Nisan 1915’te başlatıldı. Başlangıçta 23 Nisan günü tespit edilmişti. Hava muhalefeti sebebiyle çıkarma 25 Nisan’a ertelenmiştir.

Çıkarma saati baskın sağlayacak şekilde düşünüldü. İmroz’dan hareket eden gemiler kıyıya 5 mil kalıncaya kadar ay ışığında hareket ettiler. Burada ayın batması beklendi. Filikalara bindirilmiş kuvvetler yedekledikleri motorlarla kıyıya doğru hareket ettiler. Güneş doğmadan sahile varılacaktı. Türk tarafının ışıldağı olmadığı, sahil gemileri bulunmadığı için çıkarma birlikleri ancak 2000 m. ye geldiğinde görülebildi. Çıkarma tam bir stratejik baskın sağlamamıştır. Türk tarafı Mısır’daki ve adalardaki faaliyetleri takip ederek değerlendiriyor ve Çanakkale bölgesine bir çıkarma yapılmasını bekliyordu. Ancak bu çıkarmanın Gelibolu’ya mı yoksa ağır-’ıkla Çanakkale yarımadasına mı yapılacağı konusunda tereddütler vardı.

Çıkarma tam stratejik baskın sağlamamakla beraber nereye ve ne zaman çıkılacağı öğrenilemediği için taktik seviyede baskın gerçekleşmiştir. Birinci dalga karaya çıktıktan sonra filikalar motorlarla geri döndüler. 45 dakika sonra ikinci dalga kıyıya varmış olacaktı. Böylece her defa 1200-1500 kişi olarak düzenlenen çıkarma birlikleri 2500-3000 kişilik bir alayı 1.5 saat içinde karaya çıkarabilecekti. Türk tarafının ise, kıyıdaki küçük gözetleme birlikleri hariç, içerdeki birliklerini karadan sahile getirebilmeleri için 3-4 saatlik bir zamana ihtiyaçları vardı. Böylece çıkarma birliklerinin, karaya çıktıkları anda 1.5-2.5 saatlik bir avantajları olmaktaydı. Çıkarma kuvvetlerinin ana üssü İskenderiye, ikinci üssü Limni’deki Mondoros limanı ve Midilli adaşıydı. Çıkarma 109 harp ve 308 taşıt gemisi kullanılarak başlatıldı.

îlk çıkarma Arıburnu’na sabah saat 5’te, Seddülbahir bölgesine saat 6’da, Kumkale’ye saat 9.30’da yapıldı. Bu saat farkı topçu ateşi yapılabilmesi içindi. Çıkarmadan 2 saat sonra hücum kademeleri karaya çıkmıştı.

Seddülbahir bölgesi

Bölgede 26’ncı Alayımızın 3’ncü Taburu vardı. Bu tabur 17 km. lik cepheyi kapatma sorumluluğundaydı. Buraya İngilizlerin 29’uncu Tümeninin 8 taburundan 4 taburu ilk kademede ve topçu ateşinden sonra çıkarıldı. Tümenin kalanı 2’nci kademede, Fransız 1’nci Tümenle İngiliz Deniz Piyadesi 3’ncü kademede çıkacaktı.

Morto limanındaki Türk takımı donanma ateşi ile yok edildiği için çıkarma kolay oldu. Ertuğrul koyuna çıkan kuvvetlerin ilk dalgası Türk takımının ateşi ile tamamen yok oldu. Bir kömür gemisinden “Ruier Ilyde” yapılan ikinci dalgada (2000 mevputlu) çok kayıp verdi ve kıyıda zor tutundular. Teke koyunda ilk dalga hemen tamamıyla eridi. 2’nci dalga başarı kazandı. Karacaoğlan koyuna yapılan çıkarmanın ilk dalgası basan sağladı. Sığındere kuzeyine başlangıçta başarılı olarak yapılan çıkarma karşı taarruzlarımız sonucu 26 Nisan’da bölgenin boşaltılması ile sonuçlandırıldı. Düşman ikinci üçüncü dalgalan çıkardı. Fakat Alçı Tepe’den uzak tutuldu.

Arıburnu Bölgesi

Anzak Kolordusu, önde 1’inci Avusturalya Tümeni, sonra Avusturalya-Yenizelanda Tümeni çıkacak şekilde plân yaptı. Arıburnu’nda 27’nci Alayımızın 4’ncü bölüğünün 200 kişilik mevcudu 1500 m.lik cepheye dağılmıştı. Aslında Arıburnu ile Kaba Tepe ortasına çıkarma düşünüldüyse de, ilk dalgayı oluşturan Avustralya Tugayı 2 km. kuzeydeki Arıburnu’na çıktı. Saat 5 sıralarında Türkler, filikalar 800 m.de iken ateşe başlamıştır. İlk iki dalgada 2750 kişi yarım saat sonra çıkan 3’ncü dalgada 1250 kişi bulunuyordu.

Düşman saat 7’de ilk sırtları ele geçirmiştir. Yarımadanın omurgasını oluşturan Conkbayırı ve Kocaçimen tehdit edilmeye başlandı. Buraları ele geçirmiş olabilselerdi harekât çok büyük ölçüde amacına ulaşmış olacaktı. Çünkü Gelibolu yarımadasının ortasını kat eden büyük sırt Marmara ve Çanakkale Boğazı’na hakimiyet sağlıyordu. Saat 8.30 da Kocaçimen’e doğru ilerleme başladı. Bölgedeki 27’nci Alay Kemalyeri’ni tuttu.

İhtiyatta bulunan 19’uncu Tümen Komutanı Mustafa Kemal’den 9’uncu Tümen Komutanı bölgeye bir tabur göndermesini istedi. Atatürk bir tabur kuvveti yetersiz görerek, bir süvari bölüğü ve 1 topçu bölüğü ile takviye ettiği 57’nci Piyade Alayını bölgeye sevk etti. Kendisi de bölgeye hareket etti. 57’nci Alayın Alay Komutanı dahil tamamı Çanakkale muharebelerinde şehit olmuş veya yaralanmıştır.

Atatürk, Kocaçimen Tabyası geldiğinde kıyıyı göremediği için daha ileri çıktı. Burada cephaneleri bittiği için çekilmekte olan gözetleme erleri ile karşılaştı. Kendisi de düşman ile henüz geride bulunan alayı arasında kalmıştı. Erleri düşmana karşı yatırarak mevzilendirdi. Çok önemli bir zaman kazandı ve 57’nci Alayı hızla bölgeye sevk ederek taarruz ettirdi, (saat 10.00). Saat 10.20’de düşman çekilmeye başladı. Öğleden sonra 72’nci ve 77’nci alaylar da taarruza katıldılar. Donanma ateşi sayesinde düşman ancak kıyı sırtlarında tutunabildi. İtilaf komutanlığı tarafından tamamen çekilme düşünüldü fakat vazgeçildi.

Gece Anzak Kolordusu 20 taburunu (15.000 kişi) karaya çıkardı. Türk tarafı 5000 kişilik 9 taburdu.

Kumkale Çıkarması

Buraya yapılan bir gösteriş harekâtı idi. 6’ıncı Fransız sömürge Piyade Alayı ile 9.30’da çıkarma başladı. 1 bölüğümüzün cephesine 2800 kişi çıkarıldı. Düşman 25-26 Nisan günleri başka bir yere çıkarma için kıyıyı terk etti.

Saros Körfezi Çıkarması

Bu körfeze yapılan çıkarma da bir gösteriş çıkarmasıdır. 25 Nisan akşama doğru kıyıya 1200 kişi çıkardılar. Gruptan sonra bu kuvvetler de geri çekildi. Ayrıca Beşik’e limanına da bir gösteriş çıkarması yapıldı. Çıkarmadan sonra Bahar Muharebeleri ismini alan dönem başladı. Gelibolu yarımadası Türk kuvvetleri arasında Saros grubu, Arıburnu grubu ve Seddülbahir grubu olarak üçe ayrıldı. Arıburnu ve Seddülbahir grupları III’ncü Kolordu Komutanı Esat Paşa’ya bağlı idiler. General Weber Anadolu grubuna komuta ediyordu. 1 Mayıs’a kadar müttefiklerin çıkarmaları tamamlanmıştı.

Düşman sayısız cephane kullanıyor, Türk tarafı ise çok dikkatli cephane kullanıyor gece taarruzlarında harekâtından yararlanmaya çalışıyordu. Cephelerde tam bir mevzi harbi yapılıyordu. Siperlere 8-10 m.ye kadar yaklaşılabiliyordu. Çıkarma başarılı sayılmazdı. Takviye aldığımız limanlar top ateşine tutuluyordu. Bunun için İngilizler bir balondan (Arıburnu Kara Tepe arasında) yapılan gözetlemeden yararlanıyorlardı. Marmara’ya giren bir İngiliz denizaltısı da denizden ikmal yapılmasını güçleştiriyordu. Düşman uçakları keşif yapıyor, birliklerimiz üzerine bomba ve çivi atıyorlardı.

İngilizler sonradan kendi birlikleri ile Arıburnu bölgesini takviye ettiler. Kocaçimen tabyasına doğru harekât plânlanmıştı. Anafartalar harekâtın en önemli bölgesi olmuştu. Mustafa Kemal’in bölgedeki sorumluluğu ve yetkileri de her başarısından sonra biraz daha arttırıyordu.

Sonbahar muharebeleri

Yaz ve sonbahar muharebeleri çok kayıplı siper harpleri ve karşılıklı taarruzlarla devam etti. Türk Kuvvetleri 21 tümene kadar çoğaltıldı.